kagablog

De Groene Amsterdammer van 4-11-98

door Anna Tilroe

ENKELE WEKEN geleden werd in Cinema De Balie in Amsterdam Beyond Ultra Violence vertoond, een film van Ian Kerkhof over een Japanse geluidskunstenaar die zich Merzbow noemt. Merzbow bleek de geluiden om hem heen te mixen en te versterken tot aan de grens van het onverdraaglijke. Hij bleek ook geobsedeerd te zijn door het onverdraaglijke zelf: de dood in de vorm van harakiri, in het bijzonder harakiri verricht door vrouwen. Hij maakt er films over en Kerkhof had een scène uit zo’n film in Beyond Ultra Violence opgenomen.
Het moet aan de de weldoordachte opbouw van Kerkhofs film te danken zijn dat ik en vrijwel allen om mij heen zijn film hebben uitgekeken, want de scène op zichzelf, waarvan niet duidelijk was of hij echt was of fake, was verpletterend. Je zag hoe een mooie jonge vrouw neerknielde op een zeil, haar buik ontblootte en er een mes in stak. Hortend en stotend en met gulpen bloed kwamen de darmen naar buiten, als een rood bedauwd braaksel. Nog uren daarna hoorde ik het gekerm van de vrouw terwijl ze het mes maar door haar vlees heen bleef trekken en tot in mijn dromen zag ik de ijzig naar haar stuiptrekkende lichaam kijkende mannen.
De Japanse cultuur is de onze niet, en de fascinatie van een Japanse filmer voor de ingewanden van een levende vrouw heeft waarschijnlijk niet dezelfde basis als die van een westerse filmer. Over dat verschil wil ik het hier ook niet hebben. Waar het mij om gaat is dat Kerkhof dit fragment zo in zijn film heeft ingelijfd dat je geconfronteerd wordt met een extreme uitvergroting van de algemene visie in onze cultuur op het menselijk lichaam, een visie die ontstond in de zeventiende eeuw, toen het de medische wetenschap eindelijk officieel was toegestaan het lichaam open te snijden. In die tijd, de tijd dat Rembrandt zijn Anatomische les schilderde, ontdekte de arts William Harvey de bloedsomloop en constateerde dat het hart daarbij als pomp fungeerde. Descartes maakte het beeld af. Hij scheidde het lichaam van de geest, het denken van het voelen, en verklaarde alleen de rede tot het waarlijk menselijke. Sindsdien geldt het lichaam als een machine die bestuurd wordt door de hersenen. Sindsdien is ook een kille obsessie gegroeid voor het inwendige.

‘THE HUMAN ORGANISM is an atrocity exhibition at which he is an unwilling spectator’

this review was first published by de groene amsterdammer