kagablog

De beschaving en andere hersenspinsels beschouwd tijdens het maken van een uiterst kunstzinnige speelfilm – Aryan Kaganof

Terwijl kunstenaar Dick Tuinder een uiterst kunstzinnige speelfilm staat te maken, is er nog een kunstenaar op de set van Winterland. Zijn naam is Aryan Kaganof (voorheen Ian Kerkhof) en hij heeft op een spiegel een tekst geschreven:

There are two-way mirrors which allow you innocently to spy on people. This is one of the finest metaphors for consciousness. There is no two-way screen because there is nothing to see on the other side of the screen, nothing to see without being seen.
Deze uitspraak van Jean Baudrillard, een post-moderne filosoof, legt hij voor aan de acteurs en filmmakers die er rondlopen.

Iedereen reageert er anders op. ‘Dit gaat over Tara Elders,’ zegt actrice Lotte Proot. Er ontstaat een gesprek over het wezen van een mannelijke acteur. ‘Een mannelijke acteur is een vrouwelijke man,’ stelt Kaganof. ‘Mannen willen waarheid,’ oppert de actrice, ‘en vrouwen willen verhullen.’ En later zegt ze: ‘Van woorden word ik gelukkig’, waarop Kaganof zegt: ‘Word je alleen gelukkig van dat wat je begrijpt? Dan heb je een heel ongelukkig bestaan.’

Wat betekent…

‘Ik begrijp het niet,’ zegt Kiriko Mechanicus terwijl ze naar de letters kijkt. Ze speelt Sally Dewinter in Winterland. De 13-jarige actrice houdt alles eenvoudig. ‘Wat betekent consciousness?’ Als ze zichzelf zou zien staan op de set, kijkend naar de grote oog-ballon die op zijn beurt naar haar kijkt, zou ze deze vraag misschien kunnen beantwoorden. Even later heeft ze een mooi antwoord op de vraag wat fictie is: ‘Dat is het tegenovergestelde van realiteit’.

Tussen deze spiegelfragmenten door koopt Dick Tuinder een paar NRC’s, maar ook oude kaas, maakt hij (aan-)tekeningen in een schrift en praat hij op de set over de juiste volgorde van de opnames. Hij speelt in Winterland zichzelf, net als Tara Elders, maar ook weer niet. Tuinder: ‘Als je een film maakt, ben je voortdurend aanschouwer van wat je hebt gedaan. (…) Op de set speel ik een regisseur, maar wel zo goed, dat ik het zelf geloof.’

Gekanteld

Het ingewikkelde van De beschaving en andere hersenspinsels is dat Kaganof op een set filmt waar een film gemaakt wordt waarin een film gemaakt wordt. Dit geeft op sommige momenten een Droste-effect, letterlijk wanneer je kijkt naar Tuinder die door een monitor kijkt naar het spel van Tara Elders, die dus zichzelf speelt. Alhoewel… kan dat wel, jezelf spelen? Nee, is de conclusie van Tuinder en Kaganof. En dus: Tara Elders bestaat niet.

De film wekt verwarring, wat is gespeeld in Winterland en wat niet..? Hij maakt nieuwsgierig naar deze film. En om de verwarring nog iets groter te maken: Kaganof meldt dat hij ‘in de ban van filosoof Immanuel Kantel’ is. Vandaar dat hij sommige beelden heeft gekanteld.

Eva Wals